وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً

امروز : 1393/5/10 08:12:23
تبلیغات
منوی اصلی
موضوعات
مطالب پربازدید
آخرین مطالب
نویسندگان
دوستان
صفحات مجزا
آرشیو زمانی
نظرسنجی
جستجو



ورود به سیستم
تبلیغات متنی
آمار وب
  • بازدید امروز : 7
  • بازدید این ماه : 172
  • بازدید امسال : 2,164
  • کل بازدیدها : 13,673
  • تعداد پست های ارسالی : 20
  • تعداد افراد آنلاین : 1

مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی
ارسال شده در 03:26:29 - 1391/2/30 توسط الف حسینیان , بازدید ها 1556 مرتبه | نظر بدهید (0)
موضوع ها : راهکارهای نجات آب کشاورزی,

بخش کشاورزی یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور است، به‌طوری‌که حدود 18 درصد تولید ناخالص ملی، 25درصد اشتغال، تأمین 85 درصد غذای جامعه، 25 درصد صادرات غیرنفتی و 90 درصد مواد اولیه‌ی مورد استفاده در صنعت را فراهم می‌کند. این بخش 94 درصد منابع آب کشور را مصرف می‌کند که به علت راندمان پایین آبیاری و هم‌چنین بالا بودن ضایعات کشاورزی به صورت مسقیم و غیرمستقیم بخش عمده‌ای از منابع آب را هدر می‌دهد. با توجه به این‌که با کاهش حدود 6 درصد کاهش در مصرف آب کشاورزی معادل کل مصرف شرب و صنعت کشور آب صرفه‏جویی می‏گردد، را‌هکارهایی که در این بخش بتواند باعث کاهش تلفات گردد از اولویت برخودار است. به این دلیل انتخاب راهکارهایی که کاهش مصرف و استفاده‌ی بهینه‌ی آب را در این بخش به دنبال داشته باشد، از اولویت برخوردار است.
در سا‌ل‌های اخیر با توجه به محدودیت‌های موجود در مدیریت عرضه، رویکردهای مناسب در مدیریت مصرف جست‌وجو می‏گردد. مهم‌ترین راهکارها به منظور مدیریت مصرف آب، افزایش کارایی مصرف آب، قیمت‌گذاری و پذیرفتن آب به مثابه یک کالا و تعیین و اعمال ارزش واقعی آن، افزایش راندمان آبیاری، تعیین الگوی کشت بهینه، کنترل رشد جمعیت و اشتغال‌زایی، کاهش ضایعات کشاورزی و‌ مدیریت یک‌پارچه‌ی منابع آب می‌باشد که یکی از روش‌های دست‌یابی به این راهکارها آموزش بهره‌برداران و کشاورزان و انتقال دانش نوین آبیارى توسط ناظرین به مزارع همراه با یک‌پارچه سازى اراضى خواهد بود.

 

در شرایط فعلی با افزایش 10 درصدی کارایی مصرف آب تقریباً 8 میلیارد متر مکعب آب در بخش کشاورزی صرفه‌جویی می‌گردد. با پذیرفتن آب به مثابه یک کالا و تعیین و اعمال قیمت  واقعی آب می‌توان انتظار استفاده‌ی بهینه از آب و راهکارهای زراعی یا فنی جهت کاهش مصرف جلوگیری از تلافات آب را داشت. با افزایش راندمان آبیاری و کم آبیاری با کاهش مصرف آب، کارایی مصرف آب بالا رفته و از اتلاف آب جلوگیری می‌شود. با تعیین الگوی کشت بهینه در هر منطقه نه تنها می‌توان مصرف آب را کاهش داد بلکه درآمد کل افزایش می‌یابد.
هم ‌اکنون هر سال با توجه به افزایش جمعیت و مصارف کنونی، قریب به 3/1 میلیارد مترمکعب نیاز آبی افزایش می‌یابد. هر سال بین 13 تا 35 درصد محصولات کشاورزی به صورت ضایعات از بین می‌رود که معادل 13 تا 35 میلیارد مترمکعب از منابع آبی کشور می‌باشد. نبود مدیریت یک‌پارچه بر منابع آب مهم‌ترین مشکل در مدیریت منابع آب کشور می‏باشد.مصرف آب در بخش‌های مختلف کشاورزی، شرب و صنعت کشور به ترتیب برابر با 94/5 و 03/0 درصد می‌باشد. در حالی که متوسط جهانی مصرف در سه بخش یاد شده به ترتیب برابر با 70 ، 8 و 22 درصد است. هم‌چنین سهم بخش صنعت در مصرف آب حتی از مصرف همان بخش در کشورهای با درآمد پایین و متوسط نیز به مراتب کم‌تر است.
با قبول متوسط راندمان 36 درصد ‌می‌‌توان نتیجه گرفت حدود 3/52 میلیارد مترمکعب از آب مصرفی به صورت تبخیر، روان آب و نفوذ از دسترس خارج می‌شود البته قسمتی از نفوذ به صورت عمقی باعث تغذیه‌ی آب زیرزمینی می‌شود[1،9،10،11و14]. از طرفی به دلیل پایین بودن راندمان آبیاری، شرایط آب و‌‌ هوایی، ارقام مورد کشت، عملیات زراعی، سطح تکنولوژی، قیمت آب و دیگر عوامل در حالی‌که بر اساس آمار مصرف آب و تولید محصول کشاورزی در ایران کارایی مصرف آب 9/0 کیلوگرم محصول تولید شده به ازای یک متر‌‌‌مکعب آب مصرفی است، در کشورهای پیشرفته این مقدار به طور متوسط 5/2 کیلوگرم بر هر متر‌مکعب می‏باشد. افزایش جمعیت در چند دهه‌ی اخیر فشار فزاینده‌ای را بر منابع آب کشور وارد نموده است و هم اکنون بر اساس آمار‌های موجود و قبول نرخ رشد 5/1 درصد هر سال حدود یک میلیون نفر به جمعیت کشور افزوده می‌شود که برای حفظ سطح فعلی مصرف نیاز به استحصال سالانه 3/1 میلیارد متر مکعب آب می‏باشد. مهم‌ترین مشکل در مدیریت منابع آب در سطح کشور نبود مدیریت یک‌پارچه بر منابع آب می‏باشد. هم اکنون وزارت نیرو و جهاد کشاورزی هر کدام متولی استفاده از بخشی از منابع آب می‏باشند. در طراحی کانال‌های آبرسانی جهت آبیاری هم وزارت نیرو (کانال درجه‌ی 1و2) و هم وزارت جهاد کشاورزی (کانال‌های توزیع درجه‌ی3) فعالیت می‏کنند. در ساخت سدها تا ظرفیت مشخصی وزارت جهاد کشاورزی و در مقیاس‌های بالاتر وزارت نیرو متولی هستند. از طرفی جهت احیا و حفظ ذخایر آب زیرزمینی تغذیه‌ی مصنوعی به وزارت نیرو و پخش سیلاب به وزارت جهاد کشاورزی محول گردیده است. در گسترش آبیاری تحت فشار تأکید بر افزایش سطح زیرکشت هم‌زمان با افزایش راندمان با هدف افزایش تولید محصولات کشاورزی می‏باشد که در واقع این مسأله باعث می‌شود به دلیل افزایش راندمان آبیاری در سطح حوضه‌ی آب صرفه‌جویی شده و به حفظ یا احیای منابع آبی که هدف وزارت نیرو است، کمکی نکند. همان‌گونه که ملاحظه می‏گردد نبود یک‌پارچگی مدیریت منابع و توزیع آب منجر به عدم استفاده‌ی بهینه از منابع گردیده و به دلیل وجود تشکیلات اداری موازی هزینه‏های عمومی بخش آب افزایش یافته و از طرف دیگر تداخل وظایف به وجود ‏آمده است. از دیگر مشکلات مدیریت منابع آب ضعف و عدم کارایی قوانین در این بخش می‏باشد. همین قوانین موجود نیز به علت ضعف‏های اداری موجود از جمله کمبود پرسنل و تجهیزات قابل اجرا نیستند. به عنوان نمونه می‏توان به حفر چاه‌های غیرمجاز و یا افزایش عمق چاه‌های بدون مجوز اشاره نمود.

مصرف آب در بخش کشاورزی ایران 90 درصد است در حالی‌که متوسط جهانی مصرف آب در بخش کشاورزی حدود 70 درصد می‌باشد. هم‌چنین متوسط عملکرد تولید محصولات کشاورزی کشور ما چندان رضایت بخش نیست و بهره‌وری در قیاس با سایر کشورها پایین است. در ایران برای تولید 1 کیلوگرم محصول 2000 لیتر آب مصرف می‌شود در حالی‌که در کشورهای در حال توسعه برای تولید همین مقدار محصول 1300 لیتر آب به مصرف می‌رسد.

پیشنهاداتی برای بهبود اوضاع

 

راه حل سنتی برای مقابله با مشکل کم‌آبی در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران عبارت از سرمایه‏گذاری هر چه بیش‌تر در تأسیسات آبی به منظور افزایش عرضه‌ی آب بوده است. با توجه به اثرات زیست محیطی و عوارض جانبی این راه حل، هم‌چنین افزایش سریع هزینه‌ی تولید و عرضه‌ی آب به نظر می‏رسد که راه‏حل مشکل آب در ایران تنها عرضه‌ی آب بیش‌تر نیست بلکه راه حل مؤثرتر عبارت است از اتخاذ سیاست‌ها و تدابیری که ساختار اقتصاد و الگوی مصرف آب را تغییر دهد. این گونه سیاست‌ها و تدابیر «مدیریت مصرف» نام‌گذاری می‏شوند و لازم است بیش‌تر از گذشته مورد توجه برنامه‏ریزان توسعه قرار گیرد. به این منظور مهم‌ترین راهکارهای اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهر‌ه‌وری آب در ادامه مطرح می‌گردد.

الف) بهینه سازی روش‌های آبیاری و افزایش کارآیی مصرف آب در اراضی زراعی به‌وسیله‌ی:

1- اصلاح الگوی کشت محصولات زراعی؛

2- انتخاب ارقام پرمحصول و با کارآیی مصرف آب بالا و ترویج کشت آن‌ها.

3- اصلاح ژنتیکی گیاهان با استفاده از تکنیک‌های جدید (بیوتکنولوژی) و تولید ارقام با کارآیی مصرف آب بالا؛

4- تحقیقات روی ارقام مقاوم به شوری، خشکی و دست‌یابی به آن؛

5- بررسی و تحقیق درباره‌ی آرایش کاشت گیاهان زراعی مختلف؛

6- استفاده و ترویج مدیریت تلفیقی آب آبیاری و کودهای شیمیایی؛

7- کاشت زود گیاهان به منظور فرار از خشکی و تنش؛

8-گسترش کشت ارقام با طول دوره‌ی رشد کوتاه و رشد اولیه‌ی سریع؛

9- بررسی در مورد تعیین ابعاد مناسب مزرعه به منظور بهبود راندمان آبیاری؛

10- بررسی و تحقیق در مورد تراکم بوته‌ی مطلوب در هکتار؛

11- افزایش راندمان آبیاری و یک‌پارچه سازی اراضی.


ب) اصلاح ساختار آبیاری سنتی در مزارع و باغ‌ها به‌وسیله‌ی:

1- تسریع در اجرای طرح‌های یک‌پارچه سازی؛

2- ترویج استفاده از روش‌های مناسب آبیاری؛

3- استفاده از آب برگشتی فاروها و نوارها؛

4- گسترش آموزش روش‌های مدرن و کارآمد آبیاری سطحی از قبیل آبیاری کابلی و موجی؛

5- استفاده از سیستم‌های آبیاری زیرزمینی و روش‌های آبیاری زیرسطحی با حذف تبخیر از خاک.

ج) کاهش تبخیر از سطح مزرعه به‌وسیله‌ی:

1- ترویج و گسترش استفاده از مالچ طبیعی و مصنوعی؛

2- استفاده از روش‌های بهزراعی در جهت کاهش تبخیر، تعرق و ترویج آن؛

3- کاهش تبخیر مستقیم در زمان آبیاری و اجتناب از آبیاری در اواسط روز.


د) استفاده از روش‌های مناسب مدیریت آبیاری به منظور کاهش تلفات آب به‌وسیله‌ی:

1- تحقیق، بررسی و ترویج کشت نشایی؛

2- ترویج و توسعه‌ی استفاده از روش‌های آبیاری تحت فشار در آبیاری‌های اولیه؛

3- انجام اقدام‌های فنی نظیر کشت بذور جوانه‌دار شده و یا کشت بذور غنی شده که سریع رشد نمایند.


ذ) انجام کم آبیاری به منظور افزایش کارآیی مصرف آب به‌وسیله‌ی:

کم آبیاری مصرف عامدانه و عالمانه‌ی کم‌تر آب به منظور افزایش تولید است که در آن باید به نکات زیر توجه نمود:

1-انتخاب گیاه مناسب برای کم آبیاری (گیاهانی که دارای دوره‌ی رشد کوتاه، راندمان مصرف آب بالا و مقاوم به خشکی هستند.)؛

2- خاک مناسب برای کم آبیاری (خاک‌های دارای ظرفیت نگهداری بالا)؛

3- کیفیت آب آبیاری (کیفیت آب باید خوب باشد)؛

4- عملیات زراعی (باید از روی منحنی تابع تولید، درآمد و هزینه تعیین گردد)؛

 

5- زمان آبیاری (با توجه به رفتار گیاه که حداقل تأثیرات منفی را بر رشد آن داشته باشد)؛

6- روش‌های اعمال کم آبیاری (بستگی به کیفیت آب و خاک دارد)؛

7- مصرف کود (به ویژه کودهای پتاسیم و روی نقش مهمی در تنظیم روزنه‌ها و کاهش تعرق گیاه دارند).


ر) توسعه، ترویج و آموزش آبیاری و افزایش آگاهی زارعین

ز) بها دادن به آب آبیاری به عنوان نهاده‌ی مهم تولید.



کلمات کلیدی : مبارزه با كمبود آب آشاميدني ,بهره برداری,الگوی کشت,بحران آب,آب مجازی,مدیریت منابع آب,شاخص های اجتماعی و اقتصادی,کم آبی ,زراعت نوین,باغداری و روش کاشت در کم آبی,استفاده از آب شور در کشاورزی,آبیاری قطره ای,آبیاری مکانیزه,استفاده بهینه از آب,پرورش ماهی در استخر آب کشاورزی,استفاده از آبهای شور,,


.: Weblog Themes By Blog Skin :.
نرخ سکّه و طلاوب سایت شهاب حسینیبرنامه نویسی حرفه ای PHPدروس تخصصی فوق لیسانس مهندسی نرم افزاردنیای مد و لباسپکیج تصفیه فاضلابشهر هوشمند ارومیه کاملا اجرایی شد - فروشگاه شهر هوشمندشهر هوشمند